Þ að er kannski að bera í bakkafullan lækinn svo skömmu eftir að fárveikur maður steypti farþegavél Germanwings á næsta fjall í Frakklandi en bæði það atvik og ýmislegt annað sem komið hefur upp úr dúrnum síðustu misserin benda til að aldrei verði hægt að tryggja fullkomlega öryggi í flugi.
Það er nánast kjánaskapur að halda að öryggi í flugi sé eða verði einhvern tímann 100%. En að hafa áhyggjur af því er einnig kjánaskapur. Mynd Rt
Aðrir miðlar en Fararheill hafa gert flugslysinu í Frakklandi ítarleg og yfirleitt góð skil þó aldrei verði 100 prósent gengið úr skugga um ástæður hraps þeirrar vélar þó líkindi og tilgátur fari eflaust mjög nærri.
Hvergi sáum við þó mikið minnst á að svona atvik hefur líklega áður átt sér stað.
Rannsóknarnefnd taldi víst að orsök þess að vél Silk Air hrapaði í skógum Indónesíu árið 1997 væri fyrst og fremst angistarfullum flugstjóra að kenna. Sá á kafi í skuldum sem þykir töluvert meiri hneisa í Asíu en á vesturlöndum og félaginn talið best að taka af skarið með að setja vélina í 90 gráðu dýfu og taka eina 104 aðra með sér. Þeirri niðurstöðu reyndar hafnað af flugmálastjórn landsins. Í ofanálag veit enginn hvað kom fyrir vél Malaysian Airlines sem situr einhvers staðar á botni Indlandshafs.
Viðbrögð margra flugfélaga við harmleiknum í Frakklandi sá að setja reglu um að ávallt séu tveir í flugstjórnarklefa farþegavéla og áhafnarmeðlimur taki það að sér ef flugstjóri eða flugmaður þurfi að bregða sér frá. Það er nokkuð falskt öryggi að okkar mati fyrir utan að stækka mengi þeirra sem aðgang hafa til mikilla muna. Ekkert stóreftirlit er með venjulegum áhafnarmeðlimum eins og raunin er með flugmenn. Þess utan er ekkert sem stoppar flugmann eða áhafnarmeðlim að banka flugstjórann ef illur vilji er fyrir hendi. Né heldur glæpamann eða menn í farþegarýminu. Þeir bíða bara eftir að flugstjórnarklefinn opnist eins og einu sinni og gera áhlaup.
Flugvellir fjarri því öryggir
En kannski þarf ekkert að banka mann né annan í flugstjórnarklefa til að splundra farþegaflugvél. Nýleg rannsókn AP fréttastofunnar leiddi í ljós að yfir 200 alvarleg atvik hafa átt sér stað á fimm stærstu flugvöllum Bandaríkjanna síðustu tíu árin. Atvik þar sem miður heilir menn eða menn með illan ásetning hafa komist inn á flugvallarsvæði og nánast gengið upp í farþegavélar án þess að kóngur, prestur né öryggisverðir væru nokkru nær. Sennilega minna mál en talið er að luma eins og einni sprengju um borð við þær aðstæður. Fyrir utan þá augljósu staðreynd að sé hugmyndin að valda eins miklu mannfalli og hægt er, er gáfulegra að sprengja í flugstöðvarbyggingum. Á annatíma á stórum völlum eru jafnvel þúsundir á sama bletti á sama tíma.
Vegabréf ganga kaupum og sölum
Það er minna mál en talið er að komast í flug á fölsuðu vegabréfi og slík eru óteljandi. Aðeins brotabrot vegabréfa eru með rafræn einkenni eins og hið íslenska en þau er afar erfitt að falsa. En það er undantekning og ekki reglan. Gömlu vegabréfin gilda víðast hvar og nóg er af dæmum úr fortíðinni um að annað fólk sé um borð en vegabréf gáfu til kynna. Ekki þarf langt að fara heldur. Reglulega er fólk stöðvað í Leifsstöð með fölsuð vegabréf. Þetta er ein ástæða þess hve flugfélög sem fyrir tjóni verða eru lengi að gefa út opinbera farþegalista við slys.
Lágt launaðir og langþreyttir
En svo er annað sem ekkert fer fyrir í fjölmiðlum og er kannski alvarlegast í ljósi allra þeirra rándýru öryggisráðstafana sem gerðar hafa verið frá 2001 á flestum flugvöllum heimsins. Öryggisverðir eru víðast hvar illa launaðir og starfa jafnvel hjá verktakafyrirtækjum við gæsluna. Illa launað fólk tekur gjarnan yfirvinnu og fólk í mikilli yfirvinnu er gjarnan þreytt. Og þreytt fólk tekur ekki mjög vel eftir. Þetta sannar nýleg rannsókn Carnegie Mellon háskólans í Bandaríkjunum sem tók til þeirra gæslumanna sem vakta og skanna handfarangur fólks á leið í flug. Samkvæmt henni missir fólk fljótt athyglina við að fylgjast með sama hlut aftur og aftur og segir sig reyndar sjálft. Hægt er að fullyrða að ýmislegt miður gott kemst gegnum skanna öryggisvarða á öllum flugvöllum.
Innritaðar töskur geta geymt hvað sem er
Að síðustu þetta augljósa er varðar innritaðan farangur. Flugfarþegar geta sett hvað sem er í töskur sínar en lítið sem ekkert af þeim farangri á heimsvísu er skannaður. Í þeim getur verið allt mögulegt gott og slæmt. Og jafnvel þó reglur kveði á um að fjarlægja beri tösku viðkomandi ef farþegi skilar sér ekki í flug tekur slíkt tíma og er kannski ekki alltaf raunhæft. Fyrir utan að fjöldi fólks þarna úti er reiðubúið að deyja hetjudauða. Gildir þá einu hvort á landi, láði eða lofti.
Gamli maðurinn og sagan
Allt ofangreint breytir ekki því að árið 2014 var öruggasta ár flugs frá upphafi og árið 2015 er æði gott í þessu tilliti líka. Ennþá margfalt öruggara að fljúga um heiminn en keyra út í Hagkaup eftir mjólk og gúrku.
